Qisadii Nabi aadam cs Qaybta 1aad.

Nabi aadam waxa  la abuuray maalinka jimcaha waliba salad casar kadib saacadaha ugu dambeeya waliba waxayna ahayd gabagabadii iyo maalinkii  ugu dambaysay todobaadkii   uuunkan hada aan ku noolnahay ilaahay abuuray s.w.t sidaa darteed abuurkii uunka iyo siduu ku bilawday ayaan wax ka timaamaynaa  ilaahay s.w.t waa AL-Awal Wal-Aalhir alla waa midkii horeeyay oo waqti uu soo bilawday aanu jirin khalqiguna waqti uu soo bilawday aanu jirin baa jirtay uunka bilawgiisi waxay culumadu isku qabteen wax ilaahay abuuray maxaa ugu horeeyay

Xalkas baynu ka bilaawaynaa (أول ما خلق الله القلم فقال أكتب فقال يا رب ما أكتب  قال أكتب مقادير كل شيئ حتى تقوم الساعة) حديث عبادة بن صامت   sida ay wariyeen abuu daa’uud trmadiyo axmadyo qayrkood oo ansaxay.

Nabiga waxa uu yidhi uunka waxa ugu horeeyay qalamkii lagu qoray uunka waxa dhici doona

Markii ilaahay abuuray buu wuxu ku yidhi qor qalamkii baa rabi la hadlayoo wuxuu yidhi maxaan qoraa waxaa la yidhi waxa uunka ka dhici doona ilaa qiyaamada laga gaadho qor xadiiskaas wuxuu tilmaamay wax ilaahay abuuray qalinkaa ugu horeeyay maxaa ku xigay circa iyo dhulka abuurkooda iyo maalinka qalinka la abuuray konton kun oo sanaa u dhaxaysay oo xadiiska cabdilaahi ibnu camar ibnu caas saxiix muslimka nabigu waa kii lahaa salalaahu calayhi wasalam

قد كتب الله مقادير الخلائق قبل أن يخلق  السماوات والأرض بخمسين ألف سنة وكان عرشه على الماء

Intaan samada iyo dhulka la abuurin konton kun oo sano ayay maqaadiirta qalinku qoray sii qornayd Carshiga ilaahayna biyaha korkooduu ahaay waxba uma dhaxaynin.

Bimacnaa biyuhu dhulkay ka hooseeyaan cirkiyo dhulkuna haday waxay u dhaxeeyaan carshigii iyo biyihii waysku banaanaayeen isla macnahaana quraanku waa tiimaamay cirshigiyo biyaha allihii samadiyo dhulka abuuray وكان عرشه على الماء Xalkaa waxa ka muuqata cirkiyo dhulka abuurkooda waxa ka horeeyay carshiga abuurkiisaa ka horeeyay hadana mudada kontanka kun ee sano ahi samadiyo dhulka abuurkooda iyo maqaadiirtay u dhaxaysay Carshiguna samadiyo cirkiyo dhulka abuurkooda waa ka horeeyay Qaab abuurkoodana waa ka duwan yahay Xalka iyagu wareeg ay yihiin isagu tiirar ayuu leeyahay Xalkaa waxa ka dhalatay su’aal ah carshigu haduu cirkiy dhulka ka horeeyay Qalamkuna ka horeeyay maqaadiirta qoray carshigu qoormuu ahaa yaa horeeyay carshigiyo qalamka yaa la hor abuuray Hadii la yidhaahdo carshigaa horeeyay awalmu maa khalaqalaahu al Qalamtan waxay noqon wixii aan carshiga ahayn baa laga wadaa

Masaladaa culimadu is qabad baa jira waanay kala aragti duwanaadeen sababtana waxaa jira xadiis kale oo bukhaari wariyay cimraan ibnu xusayn ilaahay haka raali noqdee baa macnaha saamayn ku leh xadiiskaasu wuxuu leeyahay :

كان الله ولا شيئ قبله وكتن عرشه عللى الماء

Alle wuu jiray wax ka horeeyayna maleh Carshigiisuna biyaha waxba uma dhaxayn xadiiskaasu waxa u tilmaamayaa carshigu inuu waxyaabahan dhan ka horeeyay saa darteed labada ku badanee ee ay culumada muslimiintyu ay ku kala aragti duwan yihiin waa qalamkaa horeeyay maadama uu xadiisku yidhi  أول ما خلق الله القلم  Carshiguna makhluuqaatkuu kamid yahay  dariiqaasu waa dariiqa ay marayaan kutubta awaa’ilka la yidhaahdo culumada qortay Culumo waxa jirta qortay wax walba maxaa ugu horeeyay -khalqiga yaa ugu horeeyay ……  kutubu awaa’il baa la yidhaahdaa kitaabka  معاوية الحراني , وأبو القاسم الطبرني , العسكري kutub bay leeyihiin al awaa’il la yidhaahdo ifka inta la joogay wax walboo dhacay markii ugu horaysay qoormay ahayd yaa sameeyay Ragaasoo dhan waxay leeyihiin mar haday awalu ay taalo qalamkaa horeeyay raga mu’rikhiinta ahna ibnu jariir addabariyo abu al faraj ibnu al jawsiyo baa taariikhul muluuk iyo al muntadam dariiqaa maraya Jumhuurka ahlul cilmiga sida abuu cali al hamadaani soo guurinayo kadibna ay jamhuurta xigtay ay ku raacayaan ibnu Xajar al casqalaaniyo fil fatxi iyo ibnu kasiir fil bidaayah waxay leeyihiin carshigaa horeeyay awalu maa khalaqalaahu al qalamna wixii aan carshiga ahayn weeye saa darteed waxa kasoo dambeeya buu ugu horeeyay saasoo kale xadiis kalaa waxa uu ahaa ilaahay kitab buu qoray maqaadiirta ah  فهو عنده فوق العرش  Alle carshigiisa meel ka saraysuu yaalaa oo marar badan la keeno marka sifatu al istiwaa laga hadlayo si kastaba ha ahaatee warku wuxuu kusoo aruuray in culumadu ay u badan yihiin in carshigu u horeeyay makhluuqaadkan hada jooga qalamkuna ka dambeeyay kadib qalamka marki la abuuray ee maqaadiirta uunka wixi dhici doona oo dhan lawxul maxfuudka lagu qoray iyo marka abuurka circa iyo dhulka la sameeyay konton kun oo sanaa u dhaxayasay kontankaa kunee sano waxaad garanaysaa waqtiga waa la xisaabi jiray xisaab buuna lahaa intaan habeen iyo maalin iyo cir iyo dhul iman Inagu hadaba waqtiga aan xisaabsano iyo waqtigaa iyo waqtigaa xisaabta kontanka kun ee sanaa waxaa jiri doona waqti la xisaabo iyadoo dunida la rogay samadii ay bur burtay qorrax iyo dayyax wareegayaana aysan jirinin  في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة  see baan kontanka kun ee sano aan u xisaabnaa ilaahay quraankuu inoogu sheegay  وإن يوما عند ربك كألف سنة مما تعدون  Ka adinku aa tirisaan halkii maalin kun sanuu u dhigmaa Halkii maalin kun haduu kun u dhigmo bishii waxay u dhigmataa soddon kun oo sannadood sanadkii waxaw u dhigmaa 360 kun oo sanadood maalintii kadib konton ku dhufo qadarka inta u dhaxaysa waa waqti aad u dheer Ma jiraa makhluuqaad kale oo inta ilaahay abuuray soo maray dhamaaday la halaagay wax cad m a hayno laakiin waa dhici kartaa  waayo waxaan haynaa wax aadanaha abuurkiisi ka horeeyay oo aadane leh oo jin leh marka abuurkiisa la gaadhona oo malaa’igtu su’aasha keeni doontana waxbay culumadu sheegaan waqtiga intaa le’eg waa dhici kartaa umam kale ilaahay inuu abuuray waa dhici kartaa laakiin ma hayno waxba waxaanse haynaa hada xiligii maqaadiisteena la qoray iyo xilligii cirkayo dhulka iyo aadamyo la abuurayay waqti aad u dheer boqalaal iyo malaayiin sano ah ayaa u dhaxeeyay marka xisaabteena lagu xisaabo  marka كيوم عند ربك  lagu xisaabana kontan kun oo sanaa u dhaxaysay markaa intaasoo dhan waa lasoo maray hadii saa la yidhaahdo kontan kun oo sano aan dhahnana maxaw noqonayaa macnaha xadiiskii nucmaan ibnu bashiir ilaahay kitab buu qoray inta uusan abuurin aadamyo abuurin labakun oo sano ka hor xadiiskaasaa marar badan kusoo maraya xadiisku waaansaxay laakiin kitaabkaa uu ka hadlayo kan maqaadiirtayo lawxul maxfuudka maaha waa kitaabkaa quraanka ah weeye saasoo kalaa riwaayado kale oo ansaxay ku dareen فأنزل منه آيتن ختم بهما سورة البقرة   laba aayadood baa kitaabkaa laga soo dajiyayoo suuratu baqara lagusoo khatimay xadiis Kalena waa kii ahaa من كنز تحت العرش  baa layga siiyay fadaa’ilkooda marka laga hadlayo xadiiska markaa Nucmaan ibnu bashiir kitaabka uu ka hadkaya ee labada kun sheegaya  kitaaabka maqaadiirta maaha .

Kitaabkan maqaadiirta ahi waa kitaabkii lawxul maxfuudka ahaa ilaahay baa xafiday ilaahay baa ilaaliyay waxa ku qoran isma badalaan.