Qisadii nabi aadam cs Q.8aad

 

Intaa waxaa xigtay in xaawo laabuuray aadam baana laga abuuray feedh aadam baana laga abuuray teebay ahayd ilaahay baa og aadam in laga abuuray ilaahay baa quraanka ku sheegay xaawana abuurkeeduna janada galisteeda kahor weeye Ilaahay wuxuu yidhi :

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ، واحِدَةٍ، وخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا ونِسَاءً

Dadoow alle ka cabsada allihii idinka abuuray naf kaliya (oo ah aadam) naftaana ka abuuray xaaskeedi (oo xaawo ah ) labadoodaasna ka firdhiyay rag iyo dumar badan .

 

Mar kale ilaahay waxa uu yidhi :

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا  لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا

Ilaahay waa kii idinka abuuray naf kaliya naftaana ka abuuray xaaskeedii.si uu ugu dago oo weheshado.

Xalkaa waxan ka gar baa laga abuurayanay aadam baa horeeyay xaawana aadam xubin kamid ah .

Aadam baa laga abuuray xagee kamida feedh baa laga abuuray sida ku sugan saxiixaynka nabigu wuxu yidhi:

 

استوصوا بالنساء خيرا فإن المرأة خلقت من ضلع أعوج وإن أعوج ما في الضلع أعلاه فإن ذهَبتَ تُقيمُه كسَرتَه، وإنْ ترَكتَه لم يزَلْ أعوَجَ، فاستَوصوا بالنساء

Haweenka khayr u dardaarma haweenta feedh baa laga abuuray in feedh laga bauurayna saamayn bay ku yeelatay feedhana Meesha ugu soo qalloc badan waa kor Meesha lafta dhabarka ka haysa maxay ka dhigan tahay hawnnkana xaga ugu koraysa oo afka ah buu dalabtooduyo qalloocoodu ugu badan yahay hadaadhahdo waan toosin waad jabinay hadaa daysana saas uun bay u qallocsanaan hadaba haweenka khayr u dardaarma.

Haweenkana dalabta carrabka ah kama goyn kartaan .

 

Markaa kadib janada galaa la yidhi aadam iyo xaawo ibliisna janadii waa laga saaray waana laga mamnuucay deegaankeeda iyo joogisteeda waxana lagu yidhi kabax janada adoo dulaysan aadamna waxa la dhahay adiyo xaaskaagu janada gala meeshaa doontaan kacuna geedaana hawdhaanina hadi kale kuwa dulmi falay baad kamid noqonaysaan ibliisna waxa lagu yidhi waa cadawgiina ee janada yuu idinka saarin haduu idinka saaro maxaa dhacaya waa rafaad iyo nolol adag baad mudan doontaan aadamna inuu amarka rabi saa u qaadanayo buu aqbalay aadam intaa oo digniinaa la siiyay laakiin waxbaa is badali doona .

Maalinka aadam janada la geeyay waa maalin jumce ah ma isla jumcadii la abuuraa ma jumca kalaa ma ogin jumcaana laga soo saari doonaayee ma isla jumcadiibaa ma ogin .

 

Geedkaasi kuu Ahaana ma naqaano waxyaabaha badan ee quraanku magacyadooda inoo sheegin baykamid tahay asaarta israa’iiliyaadku marba waxbay sheegayaan mar cinab mar timir mar qamandi.

Wax sunadu sheegtayna oo sugan ma jiraan hal xadiis baa jira ooy geeda tilmaan kusoo aroortay xadiiskaasi waaa xadiis abuu hurayra wariyay musnadka imam axmed wuxu yidhi:

إن في الجنة لشجرة يسير الراكب في ظلها مائة عام لا يقطعها

 

Janada waxa ku yaal geed hooskeed  uu qofka faraska wataa ee ordayaa ordayo hoosteeda boqol sano oo uusan dhamayn Karin.

Xadiiskan waa xadiis mashhuur ah oo mutawaatir ah oo ay wariyeen ragii siqaada ahaa ee abuu hurayra asxaabtiisa ahaa marka laga reebo nin aan la aqoon oo isagu markuu intaa sheegay ku daray  inay ahayd shajaru khuldi intaasina ma sugna..

Marka aadam waxa la yidhi adigayo xaaskaaguba gala jannad marka janadaas xagay ku taala waa janadee ?

Ma janadii kor ku taalaa oo tii aakhiro la gali doonay mise waa janno kale waa laba qawl oo ahlu cilmigu leeyihiin.

Culumada jamhuurkoodu waxay yidhaahdeen waa janadii aasaaska iyo rasmiga ahayd waana ta aakharo dadka mu’miniinta ahi gali doonaan .

Waxan dhihi karraa dhawr qodob baa ugu muhiimsan gar naqsiga iyo dooda lays dhaafsaday oo qaarna daliila qaarna jawaaba.

-Waxay dhaheen erayga jana marka Alifta iyo laamta ku jirta la eego luuqada carabiga inay tahay al macrifo oo wax gaara tusay marka laga tago waxay u qaybsantaa Al jinsiya ah iyo mid cahdiya ah jinsi hadii la yidhaa wax kasta oo magacaa ku dhacay keentaa cumuum ah sida laysku waafaqsan yahay ma aha ashani tii jinsiga cumuumka ahayd oo janna gaaray tilmaamaysaa ama dhulka ha ahaato ama cirkee .

Marka cahdi tahayna waa laba mid waa wax lasoo sheegay oo aysla ogyahay oo isna lagu celiyay tana janno lasoo sheegay ma jirto .

Waxa soo hadhay wax la yidhaahdo oo jannadii baa la yidhi oo cidda leh iyo cidda maqlaysaaba ay isla garanayaan.

Janno laysla garanayaana uun waa jannatu cadni waxaa adkaynaya xadiiska abuu hurayra iyo xuayfa ee muslim ku jira ee maalinta qiyaame ee banka la joogo qorraxduna kululaato dadku anbiyaday ku wareegayaan ulu casmiga la yidhaahdo laakiin kahor aabaha basharkaa loo tagaa nabi aadam oo la dhahaa dadkan waa faracaagi ilaahay aduu kaa beeray rabi nooga shafeeca qaad oo hanala kala xukumo markii lasoo dhaafo ee mu’miniintu soo hadhaan bay aadam u tagayaan waxay leeyihiin aadamoow aadaa aabihii basharkee rabigaa jannada hanoo furee noo dalab markaasuu u jawaabayaa oo leeyahay oo miyuu jannada idinka soo saaray khaladkii aabihiin mooyee wax kale janada la galayo ee la leeyahay noo furna waa janaatu cadni ,sidoo  kale markay wada hadlayaan nabi muuse iyo Nabi aadam baa nabi muuse leeyahay ilaahay janaduu ku galiyay markaasaa qaladkaaga nagag soo saartay somaaha isna waa xadiis ansaxay. Intaa marka laysku daro inay janadaa kor tahay bay tusay.

Culumada qaybta kale ee leh aadam meel dhulka ah oo kore oo beero iyo wax walba oo uu u baahan yahay leh ayaa la galiyay culumo badan baa saa qaba waxa u badan ay u daliishteena waa laba arimood midna waa aayado quraana midna waa xadiis aayadaha waxay dheheen awaamirta ilaahay bixiyo waa labo midna waa qadar iyo kawni iyo aduunkan maamulkiisa midna waa sharci iyo waajibaad uu faray sharciga waa la khilaafaa oo waa sidaa aadam oo geeda uu cunay midna wa qadar oo khalqigu awood ay ku khilaafaan maleh iyadoo ubliis laga saaray oo la yidhi kabax xaq uma lihid inaa jannada dhexdeeda ku kibirtide ayuu hadana inta ugu dhex tagay ku was waasiyay hadaba inaysan ahayn tii laga soo ssaray ee anu gali Karin eey tahay miduu gali karo baad aragtay.

Ta labaad xadiiska ubaya ibnu kacab marka aadam geeridii kusoo xaadirtay oo uu sakaraaday buu u xiisay cinabkii iyo midhihii jannada  wiilashiisi buu la hadlay bay intay soo baxeen u raadsheen cinabkii janada malaa’igtii baa ka hor timi waxay dhaheen xagaa ku socotaan waxay dhaheen aabaa xanuustayoo midhii janaduu u xiisayoo waa raadinaynaa waxay dhaheen hawshaa hada looma baahnee iska soo noqda way soo noqdeenoo malaa’igtii naftay ka qaaday kadib wixii qof dhintay u baahnaa oo dhan bay mariyeen su’aashu marka waa xagee weeye janada ay caruurta yaqaanaan ee ay midhaha aadam u xiisay ka doonayaan malaa’igtuna masoo celiseen ee waqtigiisiibaa dhamaaday.

Labadaa culumada jamhuurtu way ka jawaabeenoo waxay dhaheen amarkaa ad leedihiin waa la khilaafay aad leedihiin aadam deg baa la dhahay ibliisna inaw banaankeeda hor maro iyo in uu dhex maro looma diidin ilaa labadoodaba dhulka loo soo dajiyo intaa uu kor joogay looma diidin inuu dhex maro ee daganaanshihii baa loo diiday sida aadam.

Amaa xadiiska waxay dhaheen iyagu ma ansixin oo inuu sugan yahay baa muran badani ka taagan yahay .

Intaa kadib ibliis shaqadiisi buu qabsaday maadama loo ogolaaday inuu noolaado oo saw aadamyo lama dhihin xaaskiisa janada daga oo gedkaa cuna oo ibliis janada idinka saarin oo haday cunaan inay ka baxayaan ma muuqato waxa taala marka inaw janada kasoo saaro ooy geedkaa cunaan siu u jannada uga soo saaro wuxuu muddo daba socdaba tabtii uu dhigay waa la helay geedkiina waa cuneen janadiina waa laga soo saaray 

Muxuu ku akhriyay marka Aadam labaa laga soo galay :

1-Halmaam 2-shahwatu nafsi

Digniinihii iyo dhaartii ibliis wixiiba waa ilaaway oo ilaahay baa sheegayoo wuxuu yidhi: Aadam waa la ballanay oo waa hilmaamay go’aan xasuus oo adagna ma yeelan.

Ilaahay baa inoo sheegay ninkanu wuxuu ku sameeyay wxuu jecel yahay buu u sheegay dhaarna waa ugu daray.

Wuu dhaartayoo wuxuu yidhi:

وقاسنهنا إني لكما لمن الناصحين

Wuxuu u dhaartay inaan naasix dantiina ka shaqaynaya anna hay ilaahayna wuxuu ku yidhi waa idiin cadaw adiga iyo xaaskaaga waa hilmaamay qadar baana ka socday qadar iyo ajal dhulka loo abuuray aadam oo hora jirtay tana asbaab bay ahayd wuxuu u sheegay aadam laba arimood wuxuu yidhi geedan waxa ha cunin laguu yidhi ma garanaysaa aadamaw xikmada ku jirta anugu horaan u abuurnaa hortaa malaa’igta la joogay oon khibrad badan leeyahay waxa laguugu diiday waa in geedan qofkii cuna waligii ma dhimto ,

Ta labaad wuxuu yidhi jannada iska cun oo iska cab mooyee waxaad adugu leedahay miyaa jira horta malag baad noqon hantidana adaa mulkinaya labadaasuu kasoo maray