Qisadii nabi aadam cs Qaybtii 4aad

 

Ciidaasaa laga abuuroo in ciidaa laga abuuray nabigaa faah faahin ku daray salalaahu calaysi wasalam nabigu wuxuu yidhi

Oo ciidu hada dhulka waa kala duwan tahay nacfigeedana waa kala duwan yahay jileec iyo adaygna waa kala duwan yahay cid arladoo dhan baa midba in laga soo qaadoo laga abuuray muxuu nabigu yidhi :

إن الله خلق آدم من قبضة قبضها من جميع الأرض فجآءت بنوه كدلك فجاء منهم الأحمر,والأبيض والأسود وبين ذلك

Ciid dhulkoo dhan laga soo qaaday buu ilaahay ka abuuray kadib wuxuu yidhi faracii aadam ciidii bay sideedi noqdeen waxaa kamid noqday buu yidhi mid cad mid gaduudan iyo mid intaa u dhaxeeya midabkan xagee ka socdaa isirkii aadam laga abuuray baa jiidanaya saas darteed ninkii nabiga u yimid nin carabuu ahaa islaantii baa wiil madaw dhashay buu yidhi wuu shakiyoo wuxuu is yidhi islaanta meelahaasay qadhaabatayoo way gogol dhaaftayoo meel kalay ka keentay rasuulkii ilaahayoow aniga iyo islaanta waa anaga laakiin wiil madaw bay dhashay nabiguna waa fahmay inuu leeyahay ani wiilkan ma dhalin laakiin wuxuu yaqaan buu kala hadlayoo geel ma leedahay buu yidhi markaasuu yidhi haa geela midabkiisu muxuu yahay buu yidhi waa geel gud-guduudan o ocas buu yidhi mid bacad leh maku jirtaa buu yidhi markaasuu yidhi haa xagee katimid buu yidhi xagay kasoo gashay midan bacadka leh isir inuu jiitay baa laga yaabaa buu yidhi wiilkaagana isir horoo madaw idinka soo galay inuu jiitaa dhici karta hadaa la ogaadayoo awoowyadaadi hore hida sidaha la kala dhaxlayo mid huruda iyo mid soo jeeday leeyihiin mid huruda oo awoowgaagii shanaad ahaa uun baa hada soo kiciyoo ilmahaagi awoow shanaad buu u ekaan iyo ayeeyo shanaad mid huruday uun baa mar soo kici oo muuqaal iyo midab iyo wax walba badali saa darteed sida sheekooyinka la sheegee israa’iiliga ah ee beenta ah nabi nuux baa caruurtiisi mid u cadhoodayoo cawradiisi buu arkayoo kumu hagaajininoo wuu habaarayoo caruurtan madaw buu dhalayoo been waaye nabigu wuxuu leeyahay :

 

فجآءت بنوه كدلك فجاء منهم الأحمر,والأبيض والأسود وبين ذلك ومنهم الطيب والخبيث والسهل والحزن وبين ذلك

Taas waa midabada Wuxuu yidhi sidoo kale waxaa kamida mid wanaagsan mid xun mid dabeecad jilisan mid qallafsan iyo mid u dhaxeeya intaa.

الحز بسكون الزاء:

Waa Murugada

الحزن بفتح الزاء:

Waa Qallafsanaanta

Ciidii laynaga abuuray dabeecadeedi baynu yeelanay midabkeenina waa yeelanay midabada aadamuhuna aadam ilaahay abuurkuu abuuray dhaxalkii laga dhaxlay weeye Dabeecadeheenan qabawga iyo kulaylka ah fiicnaanta iyo xumaanta ah aaminkiyo dhagar qabaha ah dhulkii ciidan xun iyo ciida fiican ahayd iyo ciida dabacsan ahayd iyo midda u dhaxaysa bay noqdeen buu yidhi waa xadiiska abuu muusa al ashcari tarmadiyo ibnu khusayma Axmadyo qayrkood wariyeen oo saxiixa waaye xalkaa xadiisku wuxuu inoogu daray macluumo ah ciidii aadam laga abuuray intaasay ka koobnayd ubadkiisana saamayntaasay ku yeelatoo xalkaasa laga joogaa markaa waxaad fahmi kartaa xadiiska nabiga ee ah :

لا فضل لأبيض على أسود..... إلى آخره كلكم من آدم وآدم من تراب

Aadam baad ka wada timaadeen aadamna ciid buu ka yimid midabadan iyo waxaad aragtaana waa ciidii aadam laga abuuray kadib ciidii la uruuriyay ee qaybaha fara badan laga soo qaaday ee laysku daray biyaa lagu daray dhoobay noqotay baa la yidhi

ولقد خلقنا الإنسان من سلالة من طين

إني خالق بشرا من طين

وبدأ خلق الإنسان من طين

إنا خلقناهم من طين لازم

Dhoobadii waxay yeelatay sifo ah in marka la taabto gacanta ay ku dhagayso iyaduna isku dhagayso waayo ciidii kala duwanayd ee laysku darayoo biyaha lagu daray waxay noqotay mid waxna ku dhagaysa iyaduna isku dhagaysa si fiicana isu qabsatay kadib inay qaadatayba war uma haynee dhoobadii way is badashay wax madaw bay noqotay oo badalan

ولقد خلقنا الإنسان من صلصال من حمإ مسنون

حمإ Madaw     مسنون Is badashay ----- dhoobo madaw oo is badashay bay noqotay    

إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُون

Markuu ilaahay malaa’igta ku yidhi waxaan abuurayaa bashar  oo ka yimi dhoobo madaw salsaalku wuu ka dambeeyaa

Intay qaadatay kadib ilaahay baa og dhoobadii way qallashay waxay noqotay sida dhagaxoo kaleete ama dhoobadan daba lagu sameeyay Qaw qaw dhahaysay noqotay waa tan uu ilaahay yidhi :

ولقد خلقنا الإنسان من صلصال كالفخار

Dhoobadii markii la taabto dhawaaqaysa baa laga abuuray markii dambe abuurkaa ilaahay dhoobadaa ka abuuray waxaa xigay markau dhoobadu intaa martay in suuro loo sameeyay wajigii luguhii gacmihii

ولقد خلقناكم ثم صورناكم

Dhoobadaa markii la samyeeyay baa suuraaa gacmaha lugaha iyo wax walba ilaahay u sameeyay subxaanahu watacaala kadib markuu dhoobadaa ilaahay u sameeyay waxay noqtay tilmaamtiisi kale xubnaha ay dadku leeyihiin sanka dhegaha madaxa lugaha gacmaha saasaa ilaahay u sameeyay  dhoobadii uga sameeyay wuxuu ilaahay ka dhigay dhererkiisa lidan dhudhun laakiin ballaciisa wax malaga sheegay wax sugan lama hayo Axaadiis baa ballaciisa sheegtay iyagana waxba kama sugna xadiis baa wuxu leeyahay laga wariyay Anas ibnu maalik

وعرضه سبعة أدرع

Ballaciisuna waxa uu ahaa todoba dhudhun lixdan dherera iyo todoba ballaca buu ahaa laakiin ma hayno wax ku saabsan

Aakharo marka janada la galona aadamaha dhamaantood waxa la noqonayaa lixdan dhudhun baa la noqon doonaa intaa waxaan ahayn oo ballaca ku ansaxay ma jiro xadiis kale oo waxa jira bayhaqi uu kitaabul bacsi ku warinayo oo daciifa leh dhererkiisu 18 buu ahaa dhudhun ballacana todobuu ahaa marna leh lab aiyo toban buu ahaa dhudhun iyo lix dherer ah waxaasoo dhan ma ansixin Aadam ilaahay haduu abuuray subxaanahuu watacaala xadiis waxaa jira suuraduu aadam u ekaa tilmaamaya oo odhanaya :

خلق الله آدم على صورته من حديث أبي هريرة في البخاري ومسلم

Suurada loo jeedaa maxay tahay laba macnaa la isugu qabtay damiirkaa suuratihi xagee u noqonayaa damaa’irtu luuqada carbeed wax horoo soo hor maray bay u tilmaamtaa magac u yaal u noqotaa nimanka afsoomaaliga qoray naxwadiisa damiirka magac u yaal bay u bixiyeen wax kaligii istaaga maaha waxbuu magac u yahay oo tilmaamayaa wax soo hor maray buu u noqdaa marka in yar laga reebo maxaa soo hor maray Lafu jalaalihii iyo aadam baa soo hor maray damiirka suuratihii xagee loo celinayaa hadii qaacidada luuqada siyaaqa la raaco hadii magacyo soo hor marto asalku kan u dambeeyaa loo celiyaa saa hadii la yidhaahdo aadam ilaahay suuradiisan uu yahay ayu uku abuuray weeye munaasabaad badana wuxuu ku yimaadaa hadaad qofu gacan qaadayso ama la ciqaabayo wajiga halaga ilaaliyo yaan wax lagag dhufanin

فاليتق الوجه فإن الله خلق آدم على صورته

Aadam baa u dambeeya taas marka waxay ka dhigan tahay aadam suradaas uu u yaalo baa ilaahay u abuuray ee sida kuwa ka dambeeya ay maraaxil usoo mareen dabadeed soo koris ah masoo marin sidaas bitamaamihii -dhamaantii- baa lagu abuuray .

Riwaaya waxa jirta tan ka duwan oo ah oo xadiiskan kamid ah:

فإن الله خلق آدم على صورت الرحمن

Waxa muran badan ka dhacay ma sugan tahay riwaayadan mise ma sugna labaa kala duwan marka sifada ka ilaahay suura kamid ah ma tahay mise maaha waa masalo,xadiiskan ma ansaxay mise ma ansixina waa masalo dadku iyagoo sifada jiristeeda isku raacsan baa daliil adilada sifada kamid ah inuu sugan yahay iyo in kale laysku qaban ama haduu sugan yahay daliil sifo maw yahay mise wax kaluu tilmaamayaa baa laysku qaban sida qawlka ilaahay ee ah:

فأينما تولوا فثم وجه الله

Ilaahay sifatu wajhi way sugan tahay oo meelo kaloo badanoo quraanka ah baa lagu sheegay laakiin aayadan wajiga ilaahay sheegay ma sifatu wajhi baa mise waxa looga  macnaa qibla-jiho- ragii badnaa ee adiladan aruuriyay ee u dooday sugida sifada wajiga baa yidhi aayadan sifatu wajhi ma tilmaamayso

Culumada diidayna ma aysan diidin sifada suurada laakiin waxay diideen sugnaanshaha lafdiga (صورة الرحمن)

Ilaahay aadam markuu sawirayay inta ciida lasoo qaadayay marka laga tago janada dhexdeeda ayay ahayd ilaahay janaduu ku abuuray waa la sawiray intaan nafta lagu afuufin meel baa la dhigay waa la daayay mudadana intay ahayd ilaahay baa garanaya aasaarta ibnu cabaas laga wariyay ee israa’iiliyaadka u badan waxay leeyihiin afartan maalmood buu yaalay kuwa kale afartan sano.

Malaa’igtu way dul mar maraysay intaa isagoo xalkaa yaala waxaa soo maray ibliis isagoo calooshii leh afku u daloolo gadaal meel wax ka baxaan lehoo wuu fiiriyay gadaal buu arkay xaga caloosha godan buu arkay ku wareegay markaasu wuxuu yidhi waa kahlqi aan is xajin karin wuxuu markaa doono ee rabo aan iska celin Karin .

Riwaayaadka leh wuxu yidhi hadii laygu Salido meel aan kala dhici doonaa duruqdeedu ma ansixin riwaayaadka kalee dhahaya malaa’igtuu ku yidhi waxba haka cabsanina ani hadii laygu fasaxo anaa dhanka kale u rogi oo qabsani waa daciif riwaayaadkaasi . Xadiiskaasi waa xadiiska anas ibnu maalik ee ku sugan saxiix muslim

Hadaynu nidhaahno aadam janadaa lagu abuuray isagiyo xaawa janada miyaa laga bixiyay hadana lagu soo celiyay xalkaa waxaan ugu tagi doonaa janada xaawiyo aadam markii lagala hadlayay hadalkii ilaahay yidhi muxuu ahaa (أسكن)  mise (أدخل)

أسكن أنت وزوجك الجنة

Dag bay ahayd u uku sugnaw ee gal ma ahayn qof aan garanayn Meesha inuu joogayo iyo inuu ka baxayo in dag oo ku sugnaw oo sal dhigo la leeyahay bay noqonaysaa   waana tafsiirka culuma badan

Isma diidayaan aayadaas iyo xadiiska janada dhexdeeda in lagu abuuray qisaskan israa’iiliga ee badanee leh ciidiisa marka lasoo qaaday ciidihii waxa laysugu keenay maka iyo carafe dhexdooda xalkaasaa ciida lagu qooyay xalkaasay ku badalantay xalkaasay ku qallashay waa iska israa’iiliyaad waxba kasoo qaad malaha wixii xadiiskaa saxiixa ah ka hor yimaada waa kuwa aan la qaadanayn ee la tuurayo.

Aadam markii la abuurayay abuurka inta kale ee khalqiga ah ee aadamaha waxbuu kaga duwan yahay khalqiga kale ilaahay wuxuu ku abuuray (كن فكان),  أنما أمره إذا أراد شيئا أن يقول له كن فيكون

Laakiin aadam ilaahay wuxuu ku abuuray labadiisa gacmood Sharaf ahaan waxayna noqotay darajo uu aadam anbiyada iyo khalqiga kale dheer yahay u uku amaanan yahay laakiin ibliis wuu diiday aadam inuu u sujuudo